FANDOM


Şablon:Sil Şablon:Düzenle [1]

IEdit

Aklın dışına çıkmadığımız sürece, zaman anlayışı nispeten açıktır. Rahatlıkla, şu an algısını geçmiş algısından ya da gelecek algsından ayırt etmekle kalmayıp hatırladığımız iki olaydan birinin diğerinden daha önce olduğunu ya da öngördüğümüz iki olaydan birinin daha önce olacağını biliyoruz. İki olayın aynı anda olduğundan bahsettiğimiz zaman, birbirlerine derinlemesine girdiğini kastederiz. Bu yüzden bu analiz, olayları tahrip etmeden birbirinden ayırt edemez. Zihin kavramını koyduğumuz düzen hiçbir gelişigüzelliği kabul etmez. Bize bu şekilde empoze edilmiştir ve değiştiremiyoruz. Şöyle bir gözlem yaptım : Bir duygu kümesinin zamanda tasnif edilebilen bir anı olması için son bulmuş olmalıdır, sonsuz karmaşıklığını kaybetmiş olmalıyız, aksi takdirde “ şu an “ olmaya devam eder. Bir çeşit etiket gibi olan fikir toplulukları merkezi etrafında kristalleşmiş olmalıdır. Bu sadece, tıpkı bir botanistin bitki koleksiyonundan kuru bitkileri toplaması gibi zamanla hafızalarımızı sıraladığımız bütün yaşamlarını kaybettiğimizde böyledir. Fakat bu etiketler sayıca sınırlıdır. Bu nedenle psikolojik zaman süreksiz olmalıdır. İşte buradan iki farklı an arasındaki his geliyor. Bu aralıklardan başka var mı ? Hatıralarımızı zamanla düzenleriz, fakat biliyoruz ki geriye boş bölümler kalacak. Zaman, zihnimizde önceden varolmuş bir şekilde olmasaydı, bu nasıl mümkün olurdu ? Bu bölmeler içerikleriyle gösterilmeseydi, boş olduklarını nasıl bilecektik ?

IIEdit

Fakat hepsi bu değil; kendi zihin kavramımızla kalmayıp, tiyatro olan diğer zihinleri de bu şekle koymak istiyoruz. Ancak bundan öte, buraya fiziksel gerçekler yerleştirmeyi daha fazla arzuluyoruz. Yoksa bilim varolamazdı. Kısacası, psikolojik zaman bize verilmiştir ve fiziksel ve bilimsel zamanı oluşturmaya ihtiyaç duymalıdır. İşte burada problem, daha doğrusu problemler başlıyor.

Birbiri içine geçmeyen iki evren gibi iki zihin düşünün. Hangi hakla onları aynı standartlarla ölçüp, aynı kalıba koymak için çabalıyoruz ? Uzunluğu gramla, ağırlığı da metreyle ölçmeye çalışmak gibi değil mi ? Ayrıca, neden ölçümden bahsediyoruz ? Hangi olayın hangi olaydan önce gerçekleştiğini biliyor olabiliriz fakat ne kadar “önce” olduğunu bilmiyoruz. Bu yüzden iki problem : (1) Nitel olan psikolojik zamanı, nicel bir zamana dönüştürebilir miyiz ? (2) Farklı evrenlerde meydana gelen, tek ve aynı ölçüm unsurlarına indirgeyebilir miyiz ?

IIIEdit

Birinci problem uzun tartışmalara konu olmuştur. İki zaman aralığının eşitliğinin doğrudan sezgisi bizde yoktur. Bu sezgiye sahip olduğunu zannedenler bir ilüzyonun kurbanıdır. Gün ortasında 1’e kadar dediğimde, aynı zaman 2’den 3’e kadar da geçiyor, peki bu ifade ne anlama geliyor ? İkinci tepki kendiliğinden hiç birşeyi olmadığını gösteriyor. Tanım olarak belirli bir derecede gelişigüzelliği olan, bizim seçtiğimiz bir şeydir. Psikolojiciler bu tanım olmadanda yapabilirler ama fizikçiler ve astronomiciler değil. Fizikçiler ve astronomiciler nasıl görüyor ona bakalım.

Zamanı ölçmek için her vurusunun eşit zamanlı olduğu varsayılan bir sarkaç kullanırlar. Fakat bu sadece ilk yaklaşım; sıcaklık, hava sürtünmesi, basınç, sarkacın hareketinin değişmesine neden olur. Bu hataları aşabilirsek, daha yakın bir yaklaşım elde etmeliyiz ama hala bir yaklaşım olmaya devam eder. Tüm bunları ihmal etsek bile bazı elektrik, manyetik, dakika perturbasyonları tanımlayacak yeni hatalar ortaya çıkacak. En iyi kronometreler zaman zaman düzeltiliyor olmalıdır ve düzeltmeler astronomik gözlemlerin yardımıyla yıldız saati, Bir yıldız meridyeni geçtiğinde aynı yıldız, aynı saati işaretleyecek şekilde ayarlanmalıdır. Başka bir deyişle, yıldız günü, yani zamanın sabit birimi, dünyanın dönşünün süresidir.

Sarkacın vurularından yola çıkarak yaptığımız tanımla değiştirilecek yeni bir tanım varsayacak olursak; dünyanın kendi ekseni etrafında yaptığı iki tam devir aynı sürededir. Zira astronomiciler bu tanımla da yetinmezler. Birçoğu gel-gitleri dünyanın dönüşünü yavaşlatan bir fren olarak düşünür. Böylelikle ayın teorinin izin verdiğinden daha fazla ivmeli bir hareket yapıyormuş gibi olması açıklanabilir. Çünkü saatimiz yani dünya yavaşlıyor.

IVEdit

Kuşkusuz, diyebiliriz ki ölçüm cihazlarımız mükemmel değil, fakat mükemmel olduğuna ikna olabilmemiz için yeterli. Bu düşünceye ulaşmak mümkün değil, fakat ikna olabilmemiz yeterli. Aynı şekilde zamanın biriminin tanımına kesinlik koymak için de yeterli.

Sorun zamanın biriminin tanımında kesinlik olmamasından ileri geliyor. Zamanı ölçmek için sarkaç kullandığımızda kesin olarak hangi varsayımlarda bulunuyoruz ? İki özdeş olayın süresi aynı mı ? Ya da, aynı etkilerin aynı sonuçları doğurması için geçen süre aynı mı ? İlk bakışta iki sürenin eşitliği için güzel bir tanım gibi görünüyor. Ancak dikkatli olmalıyız, deneyin varsayımla ters düşmesi imkansız mı ?

Bunların hepsi önemsiz, biri diyebilir ki; ölçüm aletlerimiz muhakkak kusursuz değil, fakat kusursuz ölçüm aletini elde edebiliriz. Bu ideale ulaşılamaz, fakat bu kavranması için yeterlidir ve böylelikle bürüm sürenin rigoru tanımlanmış olur.

Sorun tanımda rigor olmamasıdır. Zamanı ölçmek için sarkaç kullandığımızda, hangi varsayımı kesin olarak kabul ediyoruz? İki benzer fenomenin süresi aynı mıdır veya aynı sebepler aynı sonuçları çıkartmak için aynı zamanı mı aldı.

İlk bakışta bu iki sürenin eşitliği için iyi bir tanımdır. Fakat dikkatli olun. Deneyin bir gün varsayımımızla çelişmesi imkansız mıdır?

Açıklayayım. Dünyanın belirli bir yerinde fenomeninin gerçekleştiğini ve belirli bir zaman sonra etkisini yarattığını varsayıyorum. Dünyada ilkinden uzak bir yerde fenomeni gerçekleşiyor ve de ve sonucuna sebep oluyor. ve fenomeni de sonuçları da aynı anda gerçekleşiyor.

Daha sonra, fenomeni öncekinden neredeyse aynı şartlar altında tekrar gerçekleşiyor ve aynı anda fenomeni de aynı şartlar altında uzak bir yerde gerçekleşiyor. , etkileri de gerçekleşiyor. sonucunun sonucundan gözle görülecek bir şekilde önce gerçekleştiğini varsayalım.

Tecrübelerimiz böyle bir şey görmemize sebebiyet verirse, varsayımımız çelişecektir. Tecrübe bize ’nın ve ’nin ilk süresinin eşit olduğunu ve ’nın ikinci süresinin nin ikinci süresinden daha az olduğunu söyleyecektir. Öte yandan varsayımımız iki süresinin süresi gibi eşit olmasını öngörür. Deneyden elde edilen eşitlik ve eşitsizlik varsayımdan elde edilen ikiş eşitlik gibi uyumsuz olur.

Şimdi ortaya sürdüğüm hipotezin absürt olduğunu söyleyebilir miyiz? Çelişiklik ilkesine göre katiyen değiller. Şüphesiz, yeterli sebep ilkesinin ihlal edilmesiyle oluşurlar. Fakat bu kadar temel bir tanımı kanıtlamak için başka dayanaklarım olmalı.

Şablon:Kategorisiz

This page was moved from wikipedia:tr:Zamanın Ölçümü. It's edit history can be viewed at Zamanın Ölçümü/edithistory


Kaynak hatası <ref> etiketleri var, ama <references/> etiketi bulunamadı

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Also on FANDOM

Random Wiki